ધ ગ્રેટ વર્લ્ડ, ઉલાનબાતાર (મંગોલિયા)
મંગોલિયાના પૂર્વીય મેદાની વિસ્તારોમાંથી વન્યજીવ પ્રેમીઓ અને પર્યાવરણવિદો માટે એક અત્યંત આનંદદાયક અને ઐતિહાસિક સમાચાર સામે આવ્યા છે. વાઇલ્ડલાઇફ કન્ઝર્વેશન સોસાયટી (WCS) અને મંગોલિયાના પર્યાવરણ મંત્રાલય દ્વારા તાજેતરમાં પ્રકાશિત થયેલા વન્યજીવ અહેવાલ અનુસાર, પૂર્વ મંગોલિયાના સ્ટેપ્પી (ઘાસના મેદાનો) વિસ્તારમાં આશરે ૬૫ વર્ષ કરતાં વધુ સમયથી સંપૂર્ણપણે ગાયબ થઈ ગયેલા એશિયાટીક જંગલી ગધેડા, જેને સ્થાનિક ભાષામાં ‘ખુલન’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તેઓએ ફરીથી આ વિસ્તારમાં સફળતાપૂર્વક વાપસી કરી છે. વૈજ્ઞાનિકો અને વન્યજીવ સંરક્ષકોએ આ પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં ખુલનના અનેક નાના-મોટા ઝુંડ મુક્તપણે ફરતા હોવાના સ્પષ્ટ પુરાવા અને ફોટોગ્રાફ્સ મેળવ્યા છે, જે દર્શાવે છે કે આ પ્રજાતિ અહીં પોતાનો નવો વસવાટ સ્થાપી રહી છે.
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, દાયકાઓ પહેલાં ચીન અને મંગોલિયાને જોડતી પ્રખ્યાત ‘ટ્રાન્સ-મંગોલિયન રેલવે લાઇન’ ની આસપાસ જે લાંબી લોખંડની વાડ (ફેન્સિંગ) કરવામાં આવી હતી, તેના કારણે આ વિચરતી પ્રજાતિના સ્થળાંતરના કુદરતી માર્ગો બંધ થઈ ગયા હતા. પરિણામે, ખોરાક અને પાણીની શોધમાં ભટકતા આ પ્રાણીઓ પૂર્વીય ક્ષેત્રમાંથી લુપ્ત થઈ ગયા હતા. જોકે, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી મંગોલિયા સરકાર અને વાઇલ્ડલાઇફ સોસાયટી દ્વારા રેલવે લાઇન આસપાસ વાડ હટાવીને ‘સેફ ક્રોસિંગ પોઈન્ટ્સ’ (સુરક્ષિત માર્ગો) બનાવવામાં આવ્યા હતા, જેની સકારાત્મક અસર હવે જોવા મળી રહી છે. આ પ્રાણીઓ અત્યંત પ્રતિકૂળ અને સૂકા હવામાનમાં લાંબો પ્રવાસ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે અને મંગોલિયાના ગોબી રણમાં વિશ્વની સૌથી મોટી (આશરે ૯૧,૦૦૦) ખુલનની વસ્તી આવેલી છે. હવે પૂર્વ મંગોલિયામાં તેમની વાપસીથી ઇકોસિસ્ટમ વધુ મજબૂત બનશે અને સરકાર આ ક્ષેત્રને નવો સંરક્ષિત વિસ્તાર જાહેર કરવાની યોજના બનાવી રહી છે.