ધ ગ્રેટ વર્લ્ડ, વૉશિંગ્ટન/તેહરાન/બૈરૂત
વૈશ્વિક રાજકારણના ઇતિહાસમાં ભાગ્યે જ એવો દિવસ આવ્યો હશે જ્યારે એક જ નેતા, એક જ દિવસે, “ખૂબ સારી વાટાઘાટો” ની વાત કરે અને સાથોસાથ “ઉચ્ચ સ્તરના બોમ્બ હુમલા”ની ધમકી પણ આપે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આજે ઠીક આ જ રીતે વિશ્વ સામે આવ્યા. ઈરાન સાથેની ચાલી રહેલી મડાગાંઠ — જે ગત ફેબ્રુઆરી ૨૮ ના રોજ ભડકી હતી — હવે તેના સૌથી નાજુક અને નિર્ણાયક વળાંક પર આવી ઊભી છે.
ટ્રમ્પે જાહેર નિવેદનમાં કહ્યું કે ઈરાન સાથે છેલ્લા ૨૪ કલાકમાં “ખૂબ સારી વાતચીત” થઈ છે અને ડીલ “ખૂબ શક્ય” છે — પરંતુ ઘડીભર પછી એ જ ટ્રમ્પે ચેતવણી ઉચ્ચારી કે જો ઈરાન સંધિ ન સ્વીકારે, તો અમેરિકા “વધુ ઊંચા સ્તરે” અને “વધુ તીવ્રતાથી” હુમલો કરશે. આ વિરોધાભાસી ભાષા જ આ આખા સંઘર્ષની અસ્થિર પ્રકૃતિ દર્શાવે છે.
હૉર્મુઝ — વિશ્વ અર્થતંત્રની ગળચી
હૉર્મુઝ સ્ટ્રેઇટ — જ્યાંથી વૈશ્વિક તેલ-પુરવઠાનો મોટો હિસ્સો પસાર થાય છે — ઈરાનના કબ્જામાં છે. ઈરાન તેને “નવી વ્યવસ્થા” ગણાવી રહ્યું છે, જ્યારે અમેરિકા “ઑપરેશન ઍપિક ફ્યુરી” ઔપચારિક રીતે સમાપ્ત જાહેર કરી “ઑપરેશન ફ્રીડમ” ને “વિરામ” આપ્યો છે. આ “વિરામ” પાછળ પાકિસ્તાની મધ્યસ્થી, ચીન સાથેના ટ્રમ્પના આગામી સ્તરના સ્તર-દોરના પ્રવાસ અને ઈરાનના આંતરિક મધ્યવર્તી જૂથોને ફરી વાટાઘાટ-ટેબલ પર લાવવાનો ઉદ્દેશ છે.
બ્રૅન્ટ ક્રૂડ ઑઇલ ડીલની ચર્ચાની અફવા ફેલાતાં $૯૭ પ્રતિ બૅરલ સુધી ઘટ્યું — જે ઘણા અઠવાડિયા પછીની સૌથી નીચી સપાટી છે. વૈશ્વિક બજારો “ડીલ” ઝંખે છે.
ઈઝરાયેલ ચિંતિત, નેતન્યાહૂ સતર્ક
ઈઝરાયેલ માટે આ ક્ષણ અત્યંત સંવેદનશીલ છે. વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ આજે સુરક્ષા કેબિનેટ બોલાવ્યું અને ટ્રમ્પ સાથે આજ રાત્રે સીધી વાત કરવાની તૈયારી જણાવી. ઈઝરાયેલ ઊંડે ઊંડે ભયભીત છે — “છેલ્લી ઘડીએ” અમેરિકા ઈઝરાયેલ વિરુદ્ધ જઈ ઈરાન સાથે સ્વીકાર્ય ડીલ ન કરી બેસે. ગઝામાં ઈઝરાયેલ હુમલા ચાલુ છે — આજે પાંચ નાગરિક માર્યા ગયા — અને બૈરૂતમાં ઈઝરાયેલે હિઝ્બુલ્લાહના “રઝ્વાન ફોર્સ”ના વડા ને નિશાન બનાવ્યા.
ઈરાન: ચૂપ, પણ સક્રિય
ઈરાને હજી ઔપચારિક જવાબ આપ્યો નથી. વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તાએ કહ્યું — “અમેરિકી સંદેશ પાકિસ્તાન દ્વારા મળ્યો છે, વિગતો ચર્ચા હેઠળ છે.” ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરઘ્ચી ચીન પહોંચ્યા — ત્યાં વૉન્ગ ઈ સાથે મુલાકાત. ચીન ઈરાનનો સાથી, ચીન ટ્રમ્પ સ્ટ્રૅટેજીનો આગળનો પ્ડ઼ાવ — સમીકરણ ગૂઢ છે. ઈઝરાયેલ-ઈરાન-અમેરિકા-ચીન-પાકિસ્તાનની આ ચોરંગી ચોપડ ઉકેલવી ઈતિહાસ માટે પણ સહેલ નથી.
સૌ ઝંખે છે: ડીલ, શાંતિ, સ્થિરતા
ફેબ્રુઆરી ૨૮ ના યુદ્ધ ભડકા પછી, ઈરાનમાં ૩,૪૬૮ અને લેબનોનમાં ૨,૭૦૨ — કુલ છ હજારથી વધુ જિંદગીઓ ખર્ચ થઈ ચૂકી છે. હૉર્મુઝ ઘૂંટણ ભાંગ્યો છે, ગઝા ભૂખ્યો છે, ગૅસ-ભાવ ઊઠ્યા છે. ટ્રમ્પ કહે છે — “અમારી પાસે ઈરાન ‘ખૂબ નિયંત્રણ’માં છે.” ઈરાન કહે છે — “હૉર્મુઝ અમારો છે.” અને વિશ્વ રોજ સવારે ઊઠી ને ઑઇલ-ભાવ તથા શાંતિ-સમાચાર — બેમાંથી ગમે એક — માટે આકાશ ભણી તાકે છે.
