ધ ગ્રેટ વર્લ્ડ, વોશિંગ્ટન/તેહરાન
વૈશ્વિક રાજનીતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોના ઈતિહાસમાં આજે એક બહુ મોટો વળાંક જોવા મળ્યો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સત્તાવાર જાહેરાત કરીને સમગ્ર વિશ્વને ચોંકાવી દીધું છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વર્ષોથી ચાલી આવતા પરમાણુ અને વ્યૂહાત્મક વિવાદોનો અંત લાવવા માટે એક વ્યાપક શાંતિ કરારની બ્લૂપ્રિન્ટ તૈયાર કરી લેવામાં આવી છે. આ ૧૪-મુદ્દાના સમજૂતી પત્ર (Framework Agreement) અંતર્ગત બંને દેશો પોતાના કડક વલણમાં નરમાશ લાવવા સંમત થયા છે. આ કરારનો સૌથી મહત્વનો અને તાત્કાલિક પ્રભાવ પામનારો મુદ્દો ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) સાથે જોડાયેલો છે. આ દરિયાઈ માર્ગ વૈશ્વિક તેલના વેપાર માટેની જીવનરેખા સમાન ગણાય છે, જ્યાંથી દુનિયાનું આશરે ૨૦ ટકા ક્રૂડ ઓઈલ પસાર થાય છે. ઈરાન આ માર્ગને આંતરરાષ્ટ્રીય માલવાહક જહાજો અને ઓઈલ ટેન્કર્સની સલામત અવરજવર માટે સંપૂર્ણપણે ખુલ્લો રાખવા અને કોઈ પણ પ્રકારની સૈન્ય અડચણ ઊભી ન કરવા માટે રાજી થયું છે. બદલામાં અમેરિકા ઈરાન પર લાગેલા આર્થિક પ્રતિબંધોમાં તબક્કાવાર મોટી છૂટછાટો આપશે, જેનાથી ઈરાનની ખખડી ગયેલી અર્થવ્યવસ્થાને નવું જીવનદાન મળી શકે છે. આ ઐતિહાસિક મુત્સદ્દીગીરી પાછળ કતાર અને પાકિસ્તાન જેવા દેશોએ પડદા પાછળ રહીને અતિ મહત્વની મધ્યસ્થી ભૂમિકા ભજવી છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી દોહામાં ચાલી રહેલી ગુપ્ત બેઠકો આખરે સફળ સાબિત થઈ છે. આ કરારના સમાચાર વહેતા થતાની સાથે જ વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતોમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે, જે ફુગાવા સામે લડી રહેલા અનેક દેશો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે. રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે જો આ કરાર સફળતાપૂર્વક જમીન પર લાગુ થશે, તો મિડલ ઈસ્ટમાં દાયકાઓથી ચાલી રહેલી અસ્થિરતાનો અંત આવી શકે છે અને વૈશ્વિક શાંતિના એક નવા યુગની શરૂઆત થઈ શકે છે.
