ફિલ્મોરીયમ ધ ગ્રેટ વર્લ્ડ
બોલીવુડ અને પ્રાદેશિક સિનેમામાં ઐતિહાસિક વિષયો પર ફિલ્મો બનાવવાનો ટ્રેન્ડ હંમેશાં લોકપ્રિય રહ્યો છે, પરંતુ ઇતિહાસને સચોટ રીતે અને રસપ્રદ શૈલીમાં રજૂ કરવો એ દરેક દિગ્દર્શક માટે એક મોટો પડકાર હોય છે. રિતેશ દેશમુખ દ્વારા નિર્મિત અને દિગ્દર્શિત નવી ફિલ્મ રાજા શિવાજી આ બાબતે એક નવો જ ચીલો ચાતરે છે. આ ફિલ્મ આશુતોષ ગોવારિકરની પ્રખ્યાત ઐતિહાસિક ફિલ્મોમાં જોવા મળતા લાંબા અને ક્યારેક ભારેખમ લાગતા હથોડાઓની તદ્દન વિરૂદ્ધ એટલે કે એન્ટી થીસીસ સમાન સાબિત થાય છે. સામાન્ય રીતે સવા ત્રણ કલાક જેટલી લાંબી ફિલ્મ હોય ત્યારે દર્શકો માટે સ્ક્રીન સામે સતત બેસી રહેવું કંટાળાજનક બની જતું હોય છે, પરંતુ આ ફિલ્મની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેની લંબાઈ આટલી વધારે હોવા છતાં તે દર્શકને ક્યાંય પણ કંટાળો આવવા દેતી નથી અને છેક સુધી વાર્તામાં જકડી રાખે છે. છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ જેવા મહાન શાસકની આખી જીવનગાથાને કોઈ એક સિંગલ ફિલ્મમાં સમાવી લેવી સાચે જ અશક્ય કામ છે. આ જ કારણે મેકર્સે ખૂબ જ ચાલાકીપૂર્વક આખી વાર્તાને બદલે માત્ર અફઝલ ખાન સાથેના પ્રખ્યાત ટ્રેક પર જ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે, જે ફિલ્મને વધુ ચુસ્ત અને પ્રભાવશાળી બનાવે છે. ફિલ્મની અંદર જરૂરી ડ્રામા અને સિનેમેટિક લિબર્ટી એટલે કે ફિલ્મી છૂટછાટો પૂરતી માત્રામાં લેવામાં આવી છે, છતાં પણ મૂળ ઇતિહાસના તથ્યો સાથે ક્યાંય મોટી છેડછાડ કરવામાં આવી નથી જે ખૂબ જ સરાહનીય બાબત છે. પાક્કા અને ઊંડા સંશોધન બાદ ભલે એકદમ ચુસ્ત નહીં તો પણ દર્શકોને જલસો કરાવી દે તેવી મસ્ત સ્ક્રિપ્ટ લખવામાં આવી છે, જેમાં અભિનેતા અને નિર્માતા ઉપરાંત રિતેશ દેશમુખે પોતે લેખનમાં પણ પોતાનું યોગદાન આપ્યું છે.
ફિલ્મના સંવાદો ખૂબ જ ધારદાર અને પ્રભાવશાળી છે, જે સામાન્યમાં સામાન્ય દર્શકને પણ ખૂબ જ સરળતાથી સમજાઈ જાય તેવી શૈલીમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. અહીં ખાસ નોંધવા જેવી બાબત એ છે કે સંવાદોને સરળ રાખવાના ચક્કરમાં સાવ વોટ્સએપ પર આવતા સસ્તા કે ચીઝી વન-લાઈનર્સ જેવી સંવાદબાજીથી અંતર રાખવામાં આવ્યું છે, જે મર્યાદા જાળવી રાખે છે. ફિલ્મની ભવ્યતા, કલાકારોના કોસ્ચ્યુમ, વિશાળ સેટ્સ અને સ્પેશિયલ વિઝ્યુઅલ ઇફેક્ટ્સની બાબતમાં કોઈ પણ પ્રકારની કચાશ રાખવામાં આવી નથી. આખી ફિલ્મની ગ્રાન્ડ સ્કેલ મેકિંગ જોતાં એવું લાગે કે જાણે કોઈ સંજય લીલા ભણસાલીના લેવલની ભવ્ય કલાકૃતિ પડદા પર નિહાળી રહ્યા હોઈએ. આ ભવ્યતાની સાથે જ ફિલ્મમાં એક્શન સીન પણ ખૂબ જ ધમાકેદાર અને રોહિત શેટ્ટીની ફિલ્મોની યાદ અપાવે તેવા લાર્જર ધેન લાઈફ રાખવામાં આવ્યા છે. ફિલ્મમાં પાત્રોનો પથારો ખૂબ જ વિશાળ છે, પરંતુ પટકથાનો ડ્રામા એટલો જોરદાર રીતે વણાયેલો છે કે દરેક પાત્રને પોતાની સ્પેસ મળે છે અને બધા જ પાત્રો સ્ક્રીન પર વ્યવસ્થિત રીતે ઉપસી આવે છે. ફિલ્મમાં સહાયક ભૂમિકાઓમાં જોવા મળતા અભિષેક, અમોલ, બોમન, ફરદીન, સલમાન અને સચિન ખેડેકર જેવા કલાકારોએ તેમને સોંપાયેલું કામ ખૂબ જ ઈમાનદારીથી કર્યું છે અને પોતાના અભિનયનો પ્રભાવ પાથર્યો છે. મુખ્ય ભૂમિકાની વાત કરીએ તો રિતેશ દેશમુખ યુવા શિવાજીના પાત્રમાં સ્ક્રીન પર અત્યંત સુંદર લાગે છે અને આ ભૂમિકામાં બરાબર જામી ગયા છે, જ્યારે તેમની સાથે જેનેલિયા હંમેશની જેમ પોતાની ક્યૂટનેસથી દર્શકોના દિલ જીતી લે છે.
જોકે, આખી ફિલ્મમાં સૌથી મોટો છાકો અને પડછંદ ઘાતક અફઝલ ખાનના ધરખમ નેગેટિવ રોલમાં સંજય દત્ત પાડી દે છે. એક તરફ જ્યાં અક્ષય કુમાર અને અજય દેવગન જેવા સમકાલીન કલાકારોની સેકન્ડ ઇનિંગ્સ બોક્સ ઓફિસ પર ખાસ ચાલી રહી નથી અને ઠરી ગઈ છે, ત્યાં સંજય દત્તની કારકિર્દી વિલનના રોલ્સને કારણે અચાનક જ જોરદાર રીતે ચાલી નીકળી છે. ફિલ્મમાં ઘણા સમય પછી જોવા મળેલા ભાગ્યશ્રીનો ઠસ્સો આજે પણ જમાવટ કરી જાય છે અને તેમને જોઈને એવું લાગે છે કે જાણે તેમની ઉંમર વધતી જ નથી. સંજય દત્ત પછી જો કોઈ તાકાતવાન અને સશક્ત ભૂમિકા ફિલ્મમાં હોય તો તે વિદ્યા બાલન પાસે છે. વિદ્યા બાલને આ ફિલ્મમાં ખૂબ જ ઓછા સંવાદો હોવા છતાં માત્ર પોતાની આંખો અને મજબૂત હાવભાવના જોરે અભિનય પર જબરી પક્કડ જમાવી છે. સામાન્ય રીતે આવી ઐતિહાસિક વીરગાથાઓમાં લાઉડ થઈ જવાની અને સતત રાડારાડ થવાની પૂરેપૂરી લપસણી શક્યતાઓ હોય છે, પરંતુ આ ફિલ્મમાં એકધારી બૂમાબૂમ કરવાને બદલે દિગ્દર્શકે ઘણી મહત્વની જગ્યાઓએ ખામોશી અને સાયલન્સનો જે અદભુત ઉપયોગ કર્યો છે તે દાદ માંગી લે તેવો છે. વાર્તામાં તમામ પ્રકારના કમર્શિયલ મસાલા હોવા છતાં તેનો વઘાર એટલો ફાંકડો અને સંતુલિત છે કે આખી ફિલ્મ સિનેમાના રસિયાઓ માટે અત્યંત સ્વાદિષ્ટ વાનગી જેવી લાગે છે. રિતેશ દેશમુખ એક ઉત્તમ અભિનેતા તો છે જ, પરંતુ એક ડાયરેક્ટર તરીકે તે આ ફિલ્મમાં શિવાજી મહારાજની પ્રખ્યાત ગેરિલા યુદ્ધ પદ્ધતિની જેમ જ છુપો રુસ્તમ સાબિત થયો છે.
દિગ્દર્શક તરીકે રિતેશ દેશમુખને વાર્તા કહેવાની કળા એટલે કે સ્ટોરીટેલિંગ પાક્કું આવડે છે અને તેના શોટ ટેકિંગમાં પણ તેની ખાસ્સી મહેનત સ્ક્રીન પર સ્પષ્ટપણે દેખાઈ આવે છે. ફિલ્મ ક્યાંક ક્યાંક વચ્ચે જરા ધીમી પડતી હોય તેવું ચોક્કસ લાગે છે, પરંતુ વાર્તાનો અંત છેક સુધી નાગરિકોને ખબર હોવા છતાં પણ ડિરેક્શનની પક્કડ દર્શકોને સીટ સાથે બાંધી રાખે છે. સંતોષ સિવાનની લાજવાબ સિનેમેટોગ્રાફી આ ફિલ્મને ચાર નહીં પણ ચૌદ ચાંદ જડી દે છે અને દરેક વિઝ્યુઅલ ફ્રેમ આંખોને ગમી જાય તેવી ભવ્ય બની છે. સામાન્ય રીતે ઇતિહાસની સાચી વિગતો થિયેટરમાં પોપકોર્ન ખાતા ખાતા જાણવાની ન હોય પરંતુ શાંતિથી લાયબ્રેરીમાં બેસીને પુસ્તકો દ્વારા જાણવાની હોય છે, છતાં પણ રાજા શિવાજી બને એટલા મોટા પડદે જઈને જોવા જેવી એક શાનદાર એક્શન અને હિસ્ટોરિકલ ડ્રામા ફિલ્મ બની છે. આ ફિલ્મ શિવાજી મહારાજ જેવા ઉદાત્ત અને આદર્શ પાત્રના ગૌરવને ક્યાંય પણ અન્યાય નથી કરતી. તાજેતરમાં આવેલી અન્ય ઐતિહાસિક ફિલ્મોની જેમ સાવ ઓવર ધ ટોપ થયા વિના, આ ફિલ્મ ખૂબ જ ચોટદાર નાટ્યાત્મકતા જમાવે છે અને સંતુલિત રીતે તે સમયના રાજકારણના અસલી સમીકરણોને પણ દર્શકો સામે યોગ્ય રીતે મૂકે છે. જો તમને ફિલ્મમાં આવતા લોહિયાળ યુદ્ધના કેટલાક દૃશ્યો સામે કોઈ વાંધો ન હોય, તો આ આખી ફેમિલી સાથે થિયેટરમાં જઈને જોવા જેવી પૈસા વસૂલ ફિલ્મ છે જે કોઈ પણ દર્શકને નિરાશ નહીં કરે અને ઊલટી મજા કરાવી દેશે. નવાઈની વાત એ છે કે આટલી બહેતરીન અને થિયેટરમાં અદભુત ચાલી રહી હોવા છતાં, એક સારી ફિલ્મની સોશિયલ મીડિયા કે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પર જોઈએ એટલી ચર્ચા કેમ નથી થઈ રહી.
