નવી દિલ્હી, ૧૮ એપ્રિલ, ૨૦૨૬
ભારતીય સંસદીય ઇતિહાસમાં ૧૮ એપ્રિલ, ૨૦૨૬નો દિવસ એક અત્યંત નોંધપાત્ર અને વિવાદાસ્પદ પ્રકરણ તરીકે આલેખવામાં આવશે. લોકસભામાં આજે જ્યારે ‘નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ’ હેઠળના સુધારા અને તેની સાથે જોડાયેલી સીમાંકનની પ્રક્રિયા પર મતદાન થયું, ત્યારે સત્તાધારી પક્ષને ધાર્યા મુજબની સફળતા મળી નથી. બંધારણીય સુધારા માટે જરૂરી બે-તૃતીયાંશ બહુમતીના અભાવે આ બિલ કાયદાકીય રીતે અટવાઈ ગયું છે, જેના કારણે દેશના રાજકીય વાતાવરણમાં ભારે ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. વિરોધ પક્ષોએ એકસૂરે આક્ષેપ કર્યો છે કે સરકાર મહિલા અનામતના નામે દક્ષિણ ભારતના રાજ્યોનું રાજકીય કદ ઘટાડવાની પેરવી કરી રહી છે, જે સંઘીય માળખા પર સીધો પ્રહાર છે.
આ ઘટનાક્રમની શરૂઆત સવારના સત્રથી જ થઈ હતી, જ્યારે સંસદના બંને ગૃહોમાં ભારે હંગામો જોવા મળ્યો હતો. સરકારનો તર્ક છે કે ૨૦૨૬ની વસ્તી ગણતરી બાદ લોકસભાની બેઠકોનું સીમાંકન અનિવાર્ય છે અને તેની સાથે જ મહિલાઓને ૩૩ ટકા અનામત આપવી એ ન્યાયસંગત પ્રક્રિયા છે. જોકે, વિપક્ષી ગઠબંધન ‘INDIA’ બ્લોકનું માનવું છે કે વસ્તીના આધારે બેઠકો વધારવાથી જે રાજ્યોએ વસ્તી નિયંત્રણમાં સફળતા મેળવી છે, તેવા દક્ષિણના રાજ્યોને અન્યાય થશે. આ વિવાદને કારણે મતદાન સમયે સરકારના પક્ષમાં માત્ર ૨૩૦ મતો જ પડ્યા હતા, જ્યારે ૨૯૮ સાંસદોએ તેની વિરુદ્ધમાં મતદાન કરીને સરકારની આ યોજનાને આંચકો આપ્યો હતો. છેલ્લા એક દાયકા કરતા વધુ સમયમાં આ પ્રથમ વખત બન્યું છે કે કોઈ મહત્વનું બિલ ગૃહમાં આ રીતે પરાજિત થયું હોય.
આ હાર બાદ કેન્દ્રીય મંત્રીઓએ આક્રમક વલણ અપનાવતા મીડિયા સમક્ષ જણાવ્યું હતું કે વિપક્ષ મહિલાઓના ઉત્થાનમાં અવરોધ ઊભો કરી રહ્યો છે. ભાજપ દ્વારા હવે આ મુદ્દાને દેશવ્યાપી આંદોલનમાં પરિવર્તિત કરવાની તૈયારીઓ શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. પાર્ટીના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી દિવસોમાં દરેક જિલ્લા મથકોએ ‘નારી શક્તિના અપમાન’ વિરુદ્ધ જનસભાઓ યોજાશે. બીજી તરફ, ગુજરાત સમાચાર અને દિવ્ય ભાસ્કર જેવા મુખ્ય પ્રાદેશિક અખબારોના અહેવાલ મુજબ, ગુજરાત સહિતના હિન્દી ભાષી રાજ્યોમાં આ બિલના ટેકામાં વાતાવરણ ઊભું કરવા માટે સરકાર નવી રણનીતિ ઘડી રહી છે, જેથી આગામી ૨૦૨૯ની સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં આ મુદ્દાને મજબૂત રીતે રજૂ કરી શકાય.
સંસદની કાર્યવાહી અનિશ્ચિતકાળ માટે સ્થગિત થયા બાદ હવે બોલ જનતાની અદાલતમાં છે. રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે આ બિલનું પડી જવું એ માત્ર કાયદાકીય હાર નથી, પરંતુ એક મોટી વૈચારિક લડાઈની શરૂઆત છે. વિપક્ષી નેતાઓએ આ જીતને લોકશાહીના રક્ષણ તરીકે ગણાવી છે અને માંગ કરી છે કે સીમાંકન વગર જ મહિલા અનામત તાત્કાલિક ધોરણે લાગુ કરવામાં આવે. આગામી સમયમાં આ મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પણ અરજીઓ થવાની શક્યતા નકારી શકાતી નથી. આમ, આજના આ સમાચાર માત્ર સંસદીય કાર્યવાહી પૂરતા મર્યાદિત ન રહેતા, આવનારા વર્ષોની ભારતની રાજનીતિની દિશા અને દશા નક્કી કરનારા સાબિત થશે તેવું જણાય છે.
