ભેજનું પ્રમાણ ઘટતા સોમ-મંગળથી ખેતીકીય કાર્યો માટે ઉત્તમ સમય
ધ ગ્રેટ વર્લ્ડ, ઘોઘા
ભાવનગર તાલુકાના ઘોઘા પંથકમાં પ્રવર્તમાન હવામાન અને ભેજની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ખેડૂતો માટે અતિ મહત્વની કૃષિ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવામાં આવી છે. હવામાં ભેજનું પ્રમાણ અને તાપમાન પાકને કઈ રીતે પ્રભાવિત કરે છે તેની વિગતવાર માહિતી આપતા જણાવવામાં આવ્યું છે કે જો હવામાં ભેજનું પ્રમાણ ૮૦ ટકાથી વધુ હોય અને તાપમાન મધ્યમ રહે, તો પાકમાં ફૂગજન્ય રોગો જેવા કે ગેરુ, ચરમી અને મોલો-મસી ખૂબ જ ઝડપથી ફેલાતા હોય છે. વધુ ભેજવાળા વાતાવરણમાં ઈયળો અને ચૂસિયા પ્રકારની જીવાતોના ઈંડા પણ ઝડપથી સેવાય છે, પરંતુ જો ખેડૂતને હવામાન અને ભેજની સ્થિતિ અગાઉથી જ ખબર હોય, તો તે રોગ અને જીવાતનો ઉપદ્રવ વધતા અટકાવવા માટે આગોતરા પગલાં લઈ શકે છે જે પાક સંરક્ષણમાં અત્યંત ઉપયોગી સાબિત થાય છે.
ખેતીમાં દવાનો છંટકાવ કરવા માટે ભેજનું પ્રમાણ કેટલું છે તે જાણવું ખૂબ જ આવશ્યક છે કારણ કે જો હવામાં ભેજ ખૂબ વધારે એટલે કે ૯૦ ટકાથી વધુ હોય અને ખેડૂત દ્વારા દવાનો છંટકાવ કરવામાં આવે, તો દવા પાંદડા પર ચોંટવાને બદલે પાણીના ટીપાં સાથે વહી જાય છે અને દવાનો નકામો ખર્ચ માથે પડે છે. આનાથી વિપરીત જો ભેજ ખૂબ ઓછો એટલે કે ૪૦ ટકાથી ઓછો હોય અને પવન તેજ ફૂંકાતો હોય, તો છાંટેલી દવા હવામાં ઉડી જાય છે અથવા પાંદડા પર તરત જ સુકાઈ જાય છે, જેથી છોડ તેને યોગ્ય રીતે શોષી શકતો નથી. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ૫૦ ટકાથી ૭૦ ટકા સુધીનો ભેજ દવાનો છંટકાવ કરવા માટે સૌથી ઉત્તમ ગણવામાં આવે છે, જેનાથી દવાની પૂરેપૂરી અસર છોડ પર થાય છે અને જીવાતો સામે રક્ષણ મળે છે.
પાકને પિયત આપવાના આયોજન બાબતે પણ ભેજની સ્થિતિ સીધી અસર કરે છે કારણ કે હવામાં ભેજ વધુ હોય ત્યારે છોડ અને જમીનમાંથી પાણીનું બાષ્પીભવન એટલે કે પાણીનું ઉડી જવું ખૂબ જ ધીમું થાય છે, જેના કારણે પાકને લાંબા સમય સુધી પાણીની જરૂર પડતી નથી અને પાણીની બચત થાય છે. આ પદ્ધતિથી જો ભેજ ઓછો હોય તો જમીન ઝડપથી સુકાઈ જાય છે અને વહેલું પાણી આપવું પડે છે, પરંતુ યોગ્ય ડેટા અને માહિતી જાણીને ખેડૂત પોતાના કિંમતી પાણી અને વીજળી બંનેની મોટા પ્રમાણમાં બચત કરી શકે છે. આ જ રીતે યુરિયા કે અન્ય રાસાયણિક ખાતરો આપતી વખતે પણ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે કારણ કે જો હવામાં ભેજ ખૂબ ઊંચો હોય, તો ખાતર જમીનમાં ઓગળવાને બદલે હવામાં જ નાઇટ્રોજન ગુમાવવા લાગે છે અને વરાપ થયા પછી યોગ્ય ભેજ હોય ત્યારે જ ખાતર આપવું સૌથી વધુ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે.
પાક તૈયાર થઈ ગયા પછી તેની લણણી અને સંગ્રહ કરવાના સમયે પણ હવામાનનું ધ્યાન રાખવું અનિવાર્ય છે કારણ કે પાક તૈયાર થઈ ગયા બાદ જો કાપણી વખતે હવામાં ભેજ વધારે હોય, તો અનાજ કે કઠોળમાં ભેજ રહી જાય છે અને આવો પાક જો કોઠારમાં ભરવામાં આવે તો તેમાં ધનેડા, ફૂગ કે સડો લાગી જવાની પૂરી શક્યતા રહે છે. તેથી વરાપના દિવસોમાં જ્યારે ભેજનું પ્રમાણ ઓછું હોય ત્યારે જ પાકની લણણી કરવી ખેડૂતો માટે હંમેશાં હિતાવહ રહે છે. ઘોઘા પંથકમાં આગામી દિવસોમાં બદલાનારી ભેજની સ્થિતિ મુજબ ૩૧ જુલાઈથી ૨ ઓગસ્ટ દરમિયાન હવામાં ભેજ ૮૫ ટકાથી ૯૫ ટકા જેટલો ખૂબ ઊંચો રહેશે, જે સમય દવા છાંટવા કે ખાતર આપવા માટે બિલકુલ અયોગ્ય છે.
પરંતુ આગામી ૩ ઓગસ્ટ સોમવારથી ઘોઘા પંથકમાં વરાપ નીકળતાની સાથે જ હવામાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટીને ૬૦ ટકાથી ૬૫ ટકાની આસપાસ આવી જશે, જે સમય પંથકના ખેડૂતો માટે ખૂબ જ રાહતરૂપ સાબિત થશે. આ સમયે ભેજનું પ્રમાણ યોગ્ય મર્યાદામાં હોવાથી ખેડૂતો પોતાના ખેતરોમાં પાક ઉપર દવાનો છંટકાવ કરવા તેમજ આંતરખેડ અને નિંદામણ જેવા મહત્વના કૃષિ કાર્યો સરળતાથી પાર પાડી શકશે. વરાપ નીકળવાના આ સમયગાળાનો યોગ્ય ઉપયોગ કરીને ખેડૂતો પોતાના પાકને રોગમુક્ત રાખી શકે છે અને ઉત્પાદનમાં વધારો મેળવી શકે છે, જેથી વહીવટી તંત્ર અને કૃષિ નિષ્ણાતો દ્વારા ખેડૂતોને આ સમયગાળા દરમિયાન જ જરૂરી ખેતીકીય પગલાં લેવા માટે વિશેષ સલાહ આપવામાં આવી છે.
