ઘ ગ્રેટ વર્લ્ડ, પોરબંદર
સામાન્ય રીતે ભારતમાં કોર્ટના નિર્ણયની કોઈ ટીકા કરતું નથી પરંતુ દેશની સુપ્રીમ કોર્ટે એક એવો નિર્ણય લીધો છે કે જેની પોરબંદર સહિત ભારતના અનેક અનેક ખૂણામાં ટીકા થઈ રહી છે અને તે નિર્ણય છે કુતરાઓને જાહેર માર્ગ પરથી દૂર કરવાનો નિર્ણય. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ભગવાન ભૈરવ સાથે કૂતરાનું સ્થાન છે અને શિવભક્તિમાં પણ કૂતરાનું ભારે મહત્વ છે ત્યારે અને અંતે તો માનવ જાત સાથે કૂતરો યુગો યુગોથી પરિવારનો સભ્ય બની ગયો છે ત્યારે ભારતીય સંસ્કૃતિ થી વિરુદ્ધ જતા સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણય સામે ગાંધીભૂમિ પોરબંદર માંથી કુતરાની શાંતિપૂર્ણ પરંતુ ક્રાંતિકારી તરફેણમાં વિરોધ ઉઠવા પામ્યો છે.
તાજેતરમાં સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા જાહેર જગ્યાઓમાંથી રસ્તા પર રહેતા કૂતરાંઓને દૂર કરવા સંબંધિત લેવામાં આવેલા નિર્ણયને લઈને સમગ્ર દેશના જીવદયાપ્રેમીઓમાં ગહન ચિંતા અને વ્યથા વ્યાપી ગઈ છે. આ નિર્ણય કાયદાકીય દૃષ્ટિએ લેવામાં આવ્યો હોવા છતાં, તેની માનવતા, ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ધાર્મિક મૂલ્યો સાથે સુસંગતતા અંગે અનેક પ્રશ્નો ઉભા થયા છે.
આ નિર્ણય પર ફરીથી વિચારણા કરવામાં આવે તેવી માંગ સાથે શહેરના અનેક જીવદયાપ્રેમી નાગરિકો, પ્રાણીપ્રેમી સંસ્થાઓ અને સ્વયંસેવકો દ્વારા શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શન યોજવામાં આવ્યું. આ વિરોધ કોઈ સંસ્થા કે વ્યક્તિ વિરુદ્ધ નહોતો, પરંતુ આપણા ધર્મ અને સંસ્કૃતિમાં ઊંડે વેરાયેલા દયા, કરુણા અને સહઅસ્તિત્વના સિદ્ધાંતોને યાદ કરાવવાનો પ્રયાસ હતો.
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં “વસુધૈવ કુટુંબકમ્” નો ભાવ છે — આખી ધરતી એક પરિવાર છે. આપણા શાસ્ત્રો અને ધર્મગ્રંથોમાં પણ તમામ જીવમાત્ર પ્રત્યે દયા રાખવાની શિક્ષા આપવામાં આવી છે. હિંદુ ધર્મમાં ભગવાન ભૈરવ સાથે કૂતરાનું વિશેષ સ્થાન છે, શિવભક્તિમાં તેને પવિત્ર માનવામાં આવે છે, અને અનેક ધાર્મિક પરંપરાઓમાં કૂતરાને અન્નદાન કરવું પુણ્યકાર્ય ગણાય છે.
જૈન અને બૌદ્ધ ધર્મમાં અહિંસા પરમો ધર્મનો સિદ્ધાંત છે, જ્યાં કોઈ પણ જીવને હાનિ પહોંચાડવી અધર્મ માનવામાં આવે છે. શીખ અને ઇસ્લામ ધર્મમાં પણ કરુણા, સંભાળ અને જવાબદારી પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. આવી સમૃદ્ધ સંસ્કૃતિ ધરાવતા દેશમાં નિર્દોષ અને અવાજ વિનાના પ્રાણીઓ પ્રત્યે કઠોર વલણ રાખવું આપણા સંસ્કારી મૂલ્યો સાથે વિસંગત લાગે છે.
રસ્તા પર રહેતા કૂતરાં કોઈ ગુનેગાર નથી. તેઓ આપણા બિનયોજિત શહેરીકરણ, બેદરકારી અને જવાબદારીના અભાવનું પરિણામ છે. તેમને ઘર, ખોરાક અને સુરક્ષા આપવાનું કામ જો સમાજ અને તંત્ર દ્વારા યોગ્ય રીતે ન થયું હોય, તો તેમને જાહેર જગ્યાઓમાંથી દૂર કરવું એ માનવીય કે ધાર્મિક ઉકેલ કહી શકાય નહીં.
વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન જીવદયાપ્રેમીઓએ સ્પષ્ટ કર્યું કે તેઓ ન્યાયપાલિકા અને કાયદાનો સંપૂર્ણ સન્માન કરે છે, પરંતુ ન્યાય માત્ર કાયદાની જોગવાઈઓથી નહીં, ધર્મપ્રેરિત કરુણા, સંવેદનશીલતા અને વૈજ્ઞાનિક સમજથી પણ થવો જોઈએ. કૂતરાંઓને દૂર કરવાને બદલે જન્મ નિયંત્રણ, રસીકરણ, સંભાળ અને જનજાગૃતિ જેવા સ્થાયી અને માનવીય ઉકેલો પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો.
વિરોધમાં જોડાયેલા નાગરિકોએ જણાવ્યું કે હિંસા કે બળજબરી કોઈ ઉકેલ નથી. સહઅસ્તિત્વ, જવાબદારી અને દયા એ જ સાચી પ્રગતિનો માર્ગ છે. જો સમાજ અવાજ વિનાના જીવોને સુરક્ષા આપી શકતો નથી, તો એ સમાજની માનવતા અને સંસ્કાર બંને પર પ્રશ્ન ઊભો થાય છે.
આ શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શન દ્વારા જીવદયાપ્રેમીઓએ સરકાર અને ન્યાયપાલિકાને વિનંતી કરી છે કે આ નિર્ણય પર ફરીથી વિચારણા કરવામાં આવે અને ભારતીય સંસ્કૃતિ, ધાર્મિક મૂલ્યો તથા માનવતાને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રાણીઓના હિતમાં નીતિ અપનાવવામાં આવે.
કારણ કે અંતે —
કૂતરાં પણ જીવ છે,
તેમને પણ દુઃખ થાય છે,
અને તેમને પણ જીવવાનો અધિકાર છે.
