ભાવનગર:
ગુજરાતમાં ચોમાસાનો બીજો રાઉન્ડ વધુ આક્રમક બને તેવી પૂરેપૂરી સંભાવનાઓ દેખાઈ રહી છે. ભારતીય હવામાન વિજ્ઞાન વિભાગ (IMD) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજા વરતારા અનુસાર, આગામી ૧૩ અને ૧૪ સપ્ટેમ્બરના રોજ ભાવનગર જિલ્લા અને ખાસ કરીને ઐતિહાસિક દરિયાકાંઠાના વિસ્તાર એવા ઘોઘા તાલુકામાં મેઘરાજા ધમાકેદાર બેટિંગ કરે તેવી પ્રબળ શક્યતાઓ સેવાઈ રહી છે. હવામાન વિભાગે સ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ભાવનગર સહિત સમગ્ર સૌરાષ્ટ્રના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો માટે ‘યલો એલર્ટ’ (Yellow Alert) પણ જાહેર કરી દીધું છે. સપ્ટેમ્બર મહિનાના મધ્યમાં આવી રહેલી આ વરસાદી સિસ્ટમને કારણે ખેડૂતો અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્રને સાબદા રહેવા માટે સૂચના આપવામાં આવી છે.
વાતાવરણમાં પલટો: વર્તમાન સ્થિતિ અને અકળામણ
૧૦ સપ્ટેમ્બરની વહેલી સવારથી જ ઘોઘા અને આસપાસના વિસ્તારોમાં આકાશ મુખ્યત્વે સાફ જોવા મળ્યું છે અને લઘુત્તમ તાપમાન ૨૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું છે. જોકે, હવામાં ભેજનું પ્રમાણ ૮૨ ટકા જેટલું ઊંચું રહેવાના કારણે સ્થાનિક લોકોને અસહ્ય ઉકળાટ અને ગરમીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. આ ઉચ્ચ ભેજ જ વાતાવરણમાં મોટા પલટાનો સંકેત આપી રહ્યો છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, આજે ૧૦ સપ્ટેમ્બરના રોજ બપોર પછી ઘોઘા અને ભાવનગરના છૂટાછવાયા વિસ્તારોમાં હળવા વરસાદી ઝાપટાં પડવાની ૪૫ ટકા સંભાવના છે, જે આગામી દિવસોમાં આવનારી મોટી સિસ્ટમની નાની શરૂઆત હોઈ શકે છે.
કયા વૈજ્ઞાનિક આધારો પર થઈ છે આ મોટી આગાહી?
IMD ના મતે, ૧૩ અને ૧૪ સપ્ટેમ્બરના રોજ થનારો આ સંભવિત ધોધમાર વરસાદ કોઈ સ્થાનિક પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ દરિયામાં સર્જાયેલી બે મોટી સિસ્ટમ્સનું સંયુક્ત પરિણામ છે:
૧. બંગાળની ખાડીમાં મજબૂત લો-પ્રેશર સિસ્ટમ: બંગાળની ખાડીમાં એક સક્રિય સાયક્લોનિક સર્ક્યુલેશન સર્જાયું છે જે આગામી કલાકોમાં હવાનું હળવું દબાણ (Low-Pressure Area) બનવા જઈ રહ્યું છે. હવામાનના વૈજ્ઞાનિકોના ટ્રેકિંગ મોડલ દર્શાવે છે કે આ સિસ્ટમ પશ્ચિમ-ઉત્તર પશ્ચિમ દિશા તરફ આગળ વધીને ઓડિશા, છત્તીસગઢ અને મધ્ય પ્રદેશ થઈને સીધી ગુજરાત તરફ ગતિ કરશે. આ સિસ્ટમ પોતાની સાથે કરોડો ટન ભેજ લાવશે જે વરસાદનું મુખ્ય કારણ બનશે.
૨. મોન્સૂન ટ્રફનું સક્રિય થવું: ચોમાસાની ધરી (Monsoon Trough) જે અત્યાર સુધી ઉત્તર ભારત તરફ ફંટાયેલી હતી, તે હવે ફરી એકવાર દક્ષિણ તરફ એટલે કે તેના સામાન્ય સ્થાન તરફ નીચે સરકી રહી છે. આ ટ્રફ લાઇન સક્રિય થતાં જ તે અરબી સમુદ્રમાંથી આવતા દક્ષિણ-પશ્ચિમી પવનો અને બંગાળની ખાડીની લો-પ્રેશર સિસ્ટમ બંનેને એકસાથે જોડી દેશે. પરિણામે ગુજરાત અને ખાસ કરીને સૌરાષ્ટ્રના વાતાવરણને બન્ને બાજુથી ભેજનો બેવડો પુરવઠો મળશે.
આગાહી સાચી પડવાની સંભાવના કેટલી?
હવામાન વિભાગના સેટેલાઇટ ડેટા અને કમ્પ્યુટર મોડલ્સના વિશ્લેષણ પ્રમાણે, ૧૩ અને ૧૪ સપ્ટેમ્બરે ઘોઘા અને ભાવનગરમાં વરસાદ પડવાની સંભાવના ૭૫% થી ૮૫% (અત્યંત ઊંચી) છે.
હવામાન વિજ્ઞાનીઓના મતે, સપ્ટેમ્બર મહિનામાં બંગાળની ખાડીમાં બનતી લો-પ્રેશર સિસ્ટમ્સ મોટે ભાગે મધ્ય ભારત ઓળંગીને ગુજરાત સુધી પહોંચવામાં સફળ રહેતી હોય છે. આથી, વાતાવરણ સંપૂર્ણપણે વાદળછાયું બની જવું અને ગાજવીજ સાથે મધ્યમથી ભારે વરસાદ થવો તે અંગેની સચોટતા ૯૦ ટકા જેટલી આંકવામાં આવી રહી છે. પવનોની ગતિ અને ભેજના દબાણને જોતાં વરસાદનું જોર ધારણા કરતાં વધી પણ શકે છે.
તારીખ મુજબ હવામાન વિભાગનો વરતારો (ભાવનગર અને ઘોઘા પંથક):
૧૦ સપ્ટેમ્બર (આજે): આકાશ વાદળછાયું રહેશે, બપોર કે સાંજ પછી હળવા ઝાપટાં પડવાની ૪૫% શક્યતા. મહત્તમ તાપમાન ૩૧°C રહેશે.
૧૧ સપ્ટેમ્બર (શુક્રવાર): દિવસ દરમિયાન અંશતઃ ધૂપ-છાંવ વાળું વાતાવરણ રહેશે. વરસાદની શક્યતા ૧૫% છે, પરંતુ શુક્રવારની રાતથી વાતાવરણ પલટાશે અને મોડી રાત્રે વરસાદની સંભાવના વધીને ૪૫% થશે.
૧૨ સપ્ટેમ્બર (શનિવાર): વરસાદી સિસ્ટમ ગુજરાતની સરહદોમાં પ્રવેશે તેવી શક્યતા છે. ઘોઘાના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં ભારે ગાજવીજ અને તીવ્ર પવન સાથે વરસાદ તૂટી પડવાની ૭૫% સંભાવના છે. મહત્તમ તાપમાન ઘટીને ૩૦°C થઈ જશે.
૧૩ સપ્ટેમ્બર (રવિવાર): આ દિવસ ભાવનગર જિલ્લા માટે સૌથી મહત્વનો રહેશે. IMD એ આ દિવસે ‘યલો એલર્ટ’ આપ્યું છે. ઘોઘામાં ધોધમારથી અતિભારે વરસાદ પડવાની ૭૫% થી વધુ શક્યતા છે. તાપમાન ગગડીને ૨૭°C પર આવી જશે.
૧૪ સપ્ટેમ્બર (સોમવાર): લો-પ્રેશર સિસ્ટમની અસર યથાવત રહેશે. અઠવાડિયાના પ્રથમ દિવસે પણ હળવા અને મધ્યમ ગાળાના વરસાદી સ્પેલ (વરસાદના રાઉન્ડ) ચાલુ રહેશે, જેની સંભાવના પણ ૭૫% જેટલી ઊંચી છે.
ઘોઘાના દરિયાકાંઠા માટે ખાસ સૂચનાઓ
ઘોઘા એ ભૌગોલિક રીતે ખંભાતના અખાત પર આવેલું હોવાથી સમુદ્રી પવનોની સીધી અસર ત્યાં સૌથી પહેલા જોવા મળે છે. ૧૨ થી ૧૪ સપ્ટેમ્બર દરમિયાન દરિયામાં તીવ્ર કરંટ જોવા મળી શકે છે અને પવનોની ગતિ ૪૦ થી ૫૦ કિલોમીટર પ્રતિ કલાક સુધી પહોંચવાની શક્યતા છે. ઘોઘા-હઝીરા રો-રો ફેરી સર્વિસના ઓપરેટર્સ તેમજ સ્થાનિક માછીમારોને હવામાન વિભાગની સત્તાવાર સુચનાઓ પર સતત નજર રાખવા અને જરૂર જણાયે દરિયામાં ન જવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
ખેડૂતો માટે પણ કટોકટીનો સમય
અત્યારે ખરીફ પાકો જેવા કે કપાસ, મગફળી અને તલ જેવા પાકો અંતિમ ચરણોમાં અથવા પાકવાની તૈયારીમાં છે. જો આ તબક્કે અતિભારે વરસાદ થાય, તો ખેતરોમાં પાણી ભરાવાથી પાકને નુકસાન થવાનો ભય રહે છે. આથી ખેડૂતોને પોતાના તૈયાર પાકને સુરક્ષિત સ્થાને ખસેડવા અથવા ખેતરોમાંથી પાણીના નિકાલની યોગ્ય વ્યવસ્થા અગાઉથી જ કરી લેવા માટે કૃષિ નિષ્ણાતો અને હવામાન વિભાગ દ્વારા તાકીદ કરવામાં આવી છે.
ટૂંકમાં, આગામી અઠવાડિયાની શરૂઆત ભાવનગર જિલ્લા માટે ભારે વરસાદી સાબિત થઈ શકે છે. તંત્ર દ્વારા નીચાણવાળા વિસ્તારોને એલર્ટ કરી દેવાયા છે અને લોકોએ પણ આ બે દિવસો (૧૩ અને ૧૪ સપ્ટેમ્બર) દરમિયાન બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.
